Tussen angst en fearless: hoe gaan we om met angst?

Is de regenbooggemeenschap vandaag angstiger dan vroeger? De meldingen bij luisterlijn Lumi over geweld en angst zijn in 2025 in ieder geval gestegen. Of is angst vooral zichtbaarder geworden in een veranderende samenleving? Antwerp Pride Magazine sprak met drie psychologen over angst en hoe we ons kunnen weren tegen dat gevoel.

Gert Kruitbosch

Gert is psychotherapeut en werkt rond thema’s zoals genderdiversiteit, neurodiversiteit en trauma.

Is er vandaag meer angst onder de regenbooggemeenschap dan vroeger?

“Wanneer mijn man en ik hand in hand over straat lopen, voel ik me veilig en hij niet. Er zijn altijd mensen geweest die zich wél veilig voelen op straat. Toch merk ik dat angst vandaag toeneemt. Sociale media zijn daarin een versneller: wanneer iemand fysiek bedreigd wordt, staat het sneller online. We horen dat er ergens iets ergs is gebeurd, maar maken zelden de bedenking: oké, het was ergens anders en dus niét hier. Tegelijk zorgen sociale media ervoor dat mensen die worstelen met een bepaalde genderidentiteit elkaar sneller vinden en dat is positief.”

“Bij de transgendercommunity merk je vandaag wel meer angst. Het jaar waarin Bo Van Spilbeeck zich outte als trans was een topjaar, daarna is het toch meer bergaf gegaan. Transgenderzorg wordt meer en meer in vraag gesteld. De invloed van extreemrechtse religieuze groepen is vandaag groter dan vroeger, je merkt dat ze graag angst aanwakkeren. Het zit soms ook in kleine dingen: zo komt er binnenkort onderzoek naar de invloed van puberteitsremmers. Op zich is dat niet slecht, je moet weten wat de gevolgen zijn van wat je voorgeschreven krijgt. Maar je voelt vandaag meer druk.”

Merk jij die toenemende angst ook in je eigen praktijk?

“Ik zie mensen vooral worstelen met hun eigen gendervragen: ze weten niet duidelijk wie ze zijn en hoe ze zich daarbij voelen. Die zoektocht gaat gepaard met angst, maar die is er eigenlijk altijd geweest. Wat denken de buren, wat zegt mijn familie? Tegelijk is de acceptatie onder jongeren vandaag groter dan dat ze ooit geweest is, maar de backlash die daartegenover ontstaat is meer georganiseerd. Die krijgt meer voet aan de grond bij een ouder publiek.”

Angst is een vervelend gevoel: hoe moeten we daar nu mee omgaan?

“Leer het onderscheid maken tussen wat jou overkomt en wat de ervaringen van een ander zijn. Ik ken mensen die niet meer buitenkomen omdat ze het gevaarlijk vinden maar zelf nooit iets hebben meegemaakt. Ze kennen altijd wel een verhaal van iemand. De laatste keer dat ik zelf ben uitgescholden, heb ik mijn middelvinger opgestoken en ben ik doorgelopen. Want wat kon er nou gebeuren? We stonden in het midden van een groot plein. Zelfzekerheid kan je leren. Het zit in je houding, soms letterlijk. En durf iemand te corrigeren zonder het persoonlijk te nemen. Neem nu voornaamwoorden: zolang je mensen niet corrigeert, krijg je geen verandering. Het gebeurt mij met regelmaat dat ik mensen corrigeer, zonder dat ik dat persoonlijk neem, want dat heeft op zich niets met mij te maken.”

Annalise Delbouille

Annalise is actief als drag creature in de Gentse queer scene en werkt als psycholoog bij Geneeskunde voor het Volk in Zelzate.

Annalise, denk je dat mensen vandaag angstiger zijn dan vroeger?

“Op zich is angst een gezonde reactie op enkele maatschappelijke fenomenen. Sinds de coronacrisis hebben we vastgesteld dat mensen angstiger zijn dan vroeger, er zijn zeker nieuwe angsten die vroeger veel minder speelden. Mensen hebben vandaag bijvoorbeeld meer schrik om hun uitkering in de toekomst te verliezen, dat artificiële intelligentie hun werk overneemt of angst voor oorlog. We zien meer verrechtsing, queer mensen hebben meer schrik om slachtoffer te zijn van een haatmisdrijf. Tegelijk is er ook een nieuw samenhorigheidsgevoel, een gezonde vorm van verzet. Mensen voeren samen strijd, komen op straat en zoeken een manier om met die angst om te gaan. En dat is goed, anders is angst niet leefbaar.”

Velen vinden het niet zo gemakkelijk om met angst om te gaan. Kunnen we ons hiertegen wapenen?

“Het antwoord is altijd liefde! Denk na over wie je graag ziet en zoek die mensen op, zorg dat je je goed omringt. Sta stil bij waar je zelf nood aan hebt om je veilig te voelen. Dat kan soms erg concreet zijn: wat heb ik vanavond nodig om veilig thuis te geraken? Wil ik iemand bellen? Maar ondanks de nieuwe en oude bedreigingen wil je vooral te horen krijgen dat je mag bestaan, dat je bestaansrecht hebt. Je moet niet voldoen aan heteronormen, je mag gewoon zijn wie je bent. En niet te vergeten: ademhalingsoefeningen!”

Ademhalingsoefeningen?

“Focussen op je adem helpt altijd. Het helpt je te ontspannen en tot rust te komen in een stressvolle situatie. Een vertraagde ademhaling is een signaal van je lichaam dat je moet kalmeren. Wanneer je erop let en tot rust komt, volgt je lichaam automatisch.”

Niet iedereen slaagt erin om een perspectief te zien in donkere tijden. Zie jij vandaag voldoende hoop?

“Ik zie heel wat hoop tijdens een evenement zoals de Pride, maar er ontstaan ook allerlei bottom-up initiatieven waar mensen hoop uit putten. Er ontstaan nieuwe queer safe® spaces, zoals nu recent Rokko (een feministische intersectionele koffiebar en boekenwinkel in Gent). Pride is een protest, maar tegelijk is het een gebeurtenis die slechts één keer per jaar plaatsvindt. Zo’n safe® space is er elke dag, het hele jaar lang.”

Katrien Eerdekens

Katrien Eerdekens is stemtherapeut en werkt al lange tijd met trans personen in haar praktijk. Ze werkt met professionele stemgebruikers (zangers, acteurs) die soms moeite ervaren met hun stem en is gespecialiseerd in stemmen in transitie. Ze is daarnaast medeoprichter van het Antwerp Queer Choir.

Katrien, moeten we vandaag angstiger zijn dan vroeger?

“Ik merk in mijn praktijk vandaag meer angst dan pakweg tien jaar geleden. Als je het mij vraagt, lijkt de samenleving toch harder geworden. Tegelijk zie ik ook meer moed om naar buiten te komen zoals je zelf bent, dus het is allemaal erg dubbel.”

Niet angstig zijn, hoe doen we dat vandaag?

“Angst is een reactie op iets dat voor jou erg belangrijk is. Bijvoorbeeld: jezelf kunnen zijn, ongeacht gender of geaardheid, vind jij belangrijk. Daarom voel je je er ook angstig over. Het toont vooral dat jij weet wat voor jou waardevol is: jezelf zijn en jezelf laten zien.”

Omgaan met angst, kan je dat leren?

“Dat klinkt zo als een hele opgave, maar je moet je vooral leren veilig voelen bij jezelf. Wanneer dat lukt, kan je ook leren omgaan met de moeilijkheden uit de buitenwereld, meer weerbaar worden. Daar zijn technieken voor, net zoals stembeheersing ook een techniek is. Het zit om te beginnen in je houding, letterlijk en figuurlijk. Iemand die rechtop staat, komt anders over dan iemand met gebogen schouders. Je kan leren om met moed in het leven te staan, je stem te projecteren naar je publiek.”

Het helpt waarschijnlijk weinig om iemand die angst heeft, te zeggen dat dat niet hoeft.

“Jezelf veilig en moedig leren voelen gebeurt met kleine stapjes. Maar je kan het wél leren. Door te vertellen waar je nood aan hebt, hoe jij je voelt en ook grenzen aan te geven. Omring je daarom met mensen bij wie je je veilig voelt en die jou energie geven. Durf ook het gesprek aan te gaan als je je niet begrepen voelt. Bij het Antwerp Queer Choir heeft iedereen een badge met daarop de voornaamwoorden waarmee men wil aangesproken worden. Een eenvoudige oplossing die bijdraagt aan een gevoel van veiligheid.”

“Mensen komen bij mij als hun stem niet overeenkomt met hun genderidentiteit. ‘Kom ik mannelijk, vrouwelijk of neutraal genoeg over’, is een vraag die dan leeft. Mensen zijn veel bezig met de reactie van anderen. Ik probeer er vooral mee voor te zorgen dat mensen hun stem durven laten horen. Dat is de enige manier om verandering teweeg te brengen, zowel in je eigen omgeving als in de bredere samenleving.”