Selm Merel Wenselaers: “De wereld beweegt naar een diepe winter, maar ooit wordt het weer zomer”
Een grote polarisatie en zelfs verworven rechten in vraag stellen: het is helaas wat onze huidige maatschappij typeert. Onder meer trans personen krijgen het wereldwijd zwaar te verduren. Selm Merel Wenselaers sprak tien jaar geleden openlijk in de media over haar transitie. Nu vertelt ze hoe ze het discours heeft zien veranderen.
In 2010 besloot Selm officieel aan haar transitie te beginnen. “Natuurlijk was het proces innerlijk voordien al jaren bezig. Ik stelde me al lang de vraag of het lichaam waarmee ik werd geboren wel bij me paste. Toen ik 27 was, durfde ik de formele stap te zetten en klopte ik aan bij het genderteam”, aldus Selm, intussen 43 jaar. “Toen ik in die wereld terecht kwam, waren er nog vrij vaste trajecten waarbij je moest intekenen voor de hele rit. Alles was immers nog relatief nieuw. Je kon dus niet echt aangeven dat je bepaalde veranderingen wél en niet wilde, een à la carte-behandeling bestond nog niet. Maar stilaan veranderde dat in de positieve zin. Ik voelde dat er rond het hele thema in de jaren die volgden toch een soort optimisme heerste, beïnvloed door de nieuwe golven qua denken over gender en het bijhorende nieuwe jargon. Vandaag, daarentegen, lijkt dat helemaal te zijn omgekeerd. Het voelt echt als een heel ander tijdperk.”
Een samenleving in seizoenen
Waar vroeger een groot deel van de mensen nog op een eerder positieve manier nieuwsgierig was naar wat het inhoudt om trans persoon te zijn, wordt het debat vandaag gekenmerkt door giftige taal en haatspraak. “Ik weet nog dat ik vroeger heel wat masterclasses leek te moeten geven aan mensen in mijn omgeving”, herinnert Selm zich. “Daar werd meestal positief en met steun op gereageerd. Soms was er wel eens een onwetende reactie, die ik vandaag als transfoob zou opvatten. Maar over het algemeen heb ik me toen niet echt afgewezen gevoeld.”
Voor wie vandaag in transitie is, voelt Selm zich minder optimistisch. “Er speelt zoveel in onze wereld dat alles wat verworven leek, nu weer in twijfel wordt getrokken. Er wordt wel eens gezegd dat onze samenleving seizoenen doormaakt. De jaren tussen 2010 en 2020 kunnen we zien als lente en zomer, zeker voor trans personen. In 2014 stond Laverne Cox bijvoorbeeld als eerste trans vrouw op de cover van Time magazine. Die periode valt te vergelijken met het optimisme en de openheid uit de jaren 1960 en 1970.” Maar na de lente en zomer volgt helaas een herfst- en winterperiode. “In de jaren 80 kwam dat door de aidscrisis, die een maatschappelijk stigma en veel verdriet met zich meebracht. En ik vrees dat we sinds 2020 opnieuw in een globale herfst zitten, die beweegt naar een diepe winter. De eerste tekenen kwamen al vroeger: Trump die voor het eerst aan de macht kwam, de hele Brexit-saga. Daarna kwam de pandemie en volgden er oorlogen. En ik vrees dat er nog niet meteen beterschap komt.”
Nuance verdwijnt
Je kunt je afvragen of die achteruitgang komt overwaaien vanuit de Verenigde Staten, via het internet. Maar dat betwijfelt Selm. “Het is al veelvuldig aangetoond dat er in Brussel miljoenen omgaan in de anti-LGBTQI+-lobby. We mogen daar niet naïef over zijn. Die geldstromen hebben vaak religieuze links en zijn te linken aan de VS, maar ook aan Rusland en Brazilië. Je ziet daarnaast dat mensen in België en Nederland waarvan je het niet zou verwachten en die helemaal geen link hebben met het thema, opeens beginnen te schrijven over dat je bijvoorbeeld een baarmoeder geen baarmoeder meer zou mogen noemen.”
Selm ziet telkens dezelfde gesimplificeerde zaken terugkomen, zoals het lachen met genderneutrale voornaamwoorden, wie welke kleedkamer of wc moet gebruiken, het eeuwige debat over trans personen in de sport. “Maar hoeveel personen ambiëren nu écht een Olympische medaille? Laat ons eerlijk zijn”, zegt Selm ontdaan. De nodige nuance ontbreekt dus vaak, en het lijkt vooral moeilijk om het vandaag nog over de échte kern te hebben. “De wereld functioneert nu helemaal anders. Alles draait om clicks en likes, ook bij allerlei nieuwsmedia. Dat is jammer, want bij het begin van het internet waren fora voor mij heel belangrijk om gelijkgestemden te vinden. Dat wat zoveel heeft bijgedragen nu als een boemerang terugkomt, is heel jammer.”
Iedereen kenner
Dat trans personen mensen zo raken, vindt Selm erg frappant. “Er worden zulke vernederende karikaturen geschetst van trans vrouwen. Maar waarom? Wat nemen wij nu van je af?” vraagt ze zich luidop af. Tegelijkertijd vindt ze het fascinerend en kan ze een vorm van begrip tonen. “Ik ben historica van opleiding en misschien is dat een vloek en zegen tegelijkertijd. Ik probeer alle evoluties vooral te begrijpen, zelfs al maken ze me boos en doen ze me pijn. Wanneer mensen defensief reageren, heeft het vaak iets te maken met hun persoonlijke levens. Door in gesprek te gaan, achterhaal ik dat snel. Het zou makkelijker zijn om die mensen als ‘door en door slecht’ te zien. Maar zo simpel is het niet. Het gaat vaak om de nostalgie naar een bepaalde wereld zoals mensen die zich herinneren. En dan worden trans personen een soort focuspunt om aan te geven dat het vanaf dan is beginnen mislopen. Maar natuurlijk is trans zijn helemaal niets nieuws. Het werd gewoon zichtbaarder.”
Wat Selm zeker verwarrend vindt, zijn hoogopgeleide mensen die zich negatief uitlaten en hun argumentatie heel inhoudelijk staven. “Ook bij hen gaat het uiteindelijk om een zekere nostalgie of een onvrede over hoe hun eigen leven is uitgedraaid. Maar het probleem bij die mensen is, net als bij influencers op sociale media, dat zij zich voordoen als grote kenners en hun argumenten aannemelijk doen overkomen als je niet heel aandachtig luistert. Uiteindelijk blijven het nochtans allemaal leken die het opeens over neuroplasticiteit en chromosomen hebben. Dat is iets heel vreemds.”